این موضوع ممکن است بازتاب‌ دهنده درصد واقعی افرادی که برای توصیه‌های سلامت روان به چت‌بات‌ها روی می‌آورند نباشد، زیرا این پیمایش فقط تعاملات روانشناسان با مراجعان موجود را ثبت کرده است. بسیاری از افراد—به‌ویژه نوجوانان و افراد کم‌ سن‌تر—ممکن است از هوش مصنوعی به‌ عنوان گزینه‌ای ارزان‌تر و در دسترس‌تر برای دریافت توصیه‌های سلامت روان استفاده کنند. با این حال، هوش مصنوعی جایگزین ایمن یا مؤثری برای ارائه‌ دهنده واجد شرایط خدماتِ سلامت روان نیست و باید با احتیاط استفاده شود.

_ بیش از سه‌ چهارم روانشناسان در این پیمایش(۷۷٪) گفته اند که مراجعانی داشته‌اند که با آنها درباره استفاده از هوش مصنوعی برای یافتن تشخیص، جست‌وجوی حمایت عاطفی یا صرفاً به‌ عنوان یک شریک گفت‌ و گو صحبت کرده‌اند. قابل توجه اینکه نزدیک به دو نفر از هر پنج روانشناس (۳۹٪) مراجعانی داشته‌اند که گفته‌اند از هوش مصنوعی برای خودتشخیصی استفاده کرده‌اند، با وجود اینکه چت‌بات‌های رایج هوش مصنوعی برای تفسیر آزمون‌های روان‌شناختی یا تشخیص شرایط روانی یا پزشکی طراحی نشده‌اند. یک‌ سوم روان‌شناسان (۳۳٪) گزارش کردند که مراجعان از هوش مصنوعی به‌ عنوان ابزاری برای کمک در درمان یا روند درمانی استفاده می‌کنند و درصدی مشابه (۳۴٪) گفتند که مراجعانی دارند که از هوش مصنوعی برای کمک به خود انضباطی، جملات تأکیدی (affirmations) یا یادآورهای رفتاری استفاده می‌کنند.

* هوش مصنوعی تمایل دارد با شما موافقت کند. این سیستم طوری طراحی شده است که دیدگاه شما را تقویت کند، نه اینکه آن را به چالش بکشد.

* هوش مصنوعی می‌تواند با اعتماد به‌ نفس صحبت کند، حتی زمانی که اشتباه می‌کند. هوش مصنوعی اغلب اطلاعات را به‌ صورت روشن و قاطع ارائه می‌دهد، که می‌تواند باعث شود آن اطلاعات دقیق‌ تر یا معتبرتر از واقعیت به نظر برسند.

* هوش مصنوعی پاسخ تولید می‌کند، اما مانند یک متخصص سلامت روان استدلال نمی‌کند. پاسخ‌های هوش مصنوعی بر اساس الگوهای زبانی است، نه بر اساس درک زمینه شخصی شما یا قضاوت بالینی مبتنی بر پژوهش.

_ نبود اعتماد به ایمنی و اثربخشی چت‌بات‌ها

نگرش روانشناسان نسبت به استفاده از چت‌بات‌ها برای توصیه‌های سلامت روان با احتیاط قابل توجهی در زمینه ایمنی و حریم خصوصی همراه است. تقریباً همه روانشناسان (۹۷٪) معتقد بودند که چت‌بات‌ها ممکن است به‌ طور ناخواسته رفتارهای منفی و یا باورهای متوهمانه را تقویت کنند و ۹۴٪ گفتند نسخه فعلی چت‌بات‌ها نمی‌تواند به شیوه مناسب، با ظرافت و دقت مشاوره و درمان کند.

روانشناسان درباره پیامدهای جدی‌تر در صورت اتکای مراجعان به هوش مصنوعی برای توصیه‌های سلامت روان ابراز نگرانی کردند، زیرا بیشتر چت‌بات‌ها فاقد چارچوب‌های قانونی و اخلاقی یک متخصص هستند. نزدیک به ۹ نفر از هر ۱۰ روانشناس (۸۹٪) نگران بودند که چت‌بات‌ها ممکن است ناخواسته خودآسیب‌رسانی را تشویق کنند، که نشان‌دهنده مواردی است که در آن هوش مصنوعی نتوانسته به‌ درستی تشخیص دهد، کاربر در وضعیت بحران قرار دارد. ریشه این نگرانی‌ها ممکن است بی‌اعتمادی جدی به شرکت‌های فناوری سازنده این چت‌بات‌ها باشد. بیش از ۹ نفر از هر ۱۰ روانشناس (۹۴٪) به شرکت‌های فناوری برای حفاظت از داده‌های خصوصی سلامت روان کاربران اعتماد ندارند؛ بیش از سه‌ چهارم (۷۷٪) به‌ شدت چنین احساسی دارند.

_ چگونه ایمنی را هنگام استفاده از هوش مصنوعی بهبود دهیم؛

* هوش مصنوعی می‌تواند راهنمایی‌هایی درباره پیدا کردن یک متخصص سلامت روان دارای مجوز ارائه دهد، از جمله کمک به شما برای فکر کردن درباره پرسش‌هایی که باید درباره آموزش، حوزه تخصص و تجربه بپرسید.

* هوش مصنوعی می‌تواند به شما کمک کند، تمرین‌های تکالیف درمانی را که در جلسات با یک متخصص سلامت روان انسانی یاد گرفته‌اید، تمرین کنید.

* از هوش مصنوعی بخواهید تفکر شما را به چالش بکشد یا دیدگاه‌های جایگزین ارائه دهد—برای مثال: «ممکن است چه چیزی را نادیده گرفته باشم؟»

* به جای یک پاسخ، چندین گزینه بخواهید. این کار به شما امکان می‌دهد به جای یک پاسخ ثابت، احتمال‌های مختلف را ببینید.

_ پرسش‌هایی درباره توان بالقوه هوش مصنوعی برای ارائه حمایت یا تقویت عادت‌های بد باقی است؟

با توجه به نگرانی‌ها درباره ایمنی و اثربخشی کلی چت‌بات‌ها، بیش از ۹ نفر از هر ۱۰ روانشناس (۹۴٪) گزارش دادند که درباره تعامل برخی از مراجعانشان با چت‌بات‌ها نگرانی دارند، که بر خطرات اتکا به هوش مصنوعی به‌ عنوان تنها منبع توصیه یا راهنمای سلامت روان تأکید دارد. یکی از دلایل نگرانی روانشناسان این است که هوش مصنوعی ممکن است بیش از حد در دسترس باشد و باعث شود بیماران به جای استفاده از خلاقیت یا مهارت‌های تصمیم‌ گیری خود به آن روی بیاورند. بیش از چهار نفر از هر پنج روانشناس (۸۳٪) معتقد بودند استفاده بیماران از هوش مصنوعی برای انجام وظایف می‌تواند به کاهش مهارت‌های تفکر انتقادی منجر شود.  در حالی که ۵۵٪ روانشناسان موافق بودند که چت‌بات‌ها می‌توانند به کاهش تنهایی کمک کنند، ۹۳٪ گفتند استفاده از هوش مصنوعی برای ایجاد همراهی می‌تواند تعامل اجتماعی کاربران را به‌طور منفی تحت تأثیر قرار دهد. روانشناسان معمولاً نگران افتادن بیماران در «تله چاپلوسی» بودند، جایی که ماهیت موافق‌گویی طراحی هوش مصنوعی، افکار ناسازگار، تحریف‌های شناختی و رفتارهای اجتنابی بیمار را تقویت می‌کند. بیمارانی که قبل از مراجعه به روانشناس از هوش مصنوعی برای دریافت توصیه یا تشخیص استفاده می‌کنند نیز ممکن است کمتر تمایل داشته باشند اطلاعاتی را که با باورهای از پیش شکل‌گرفته و اشتباه آن‌ها در تضاد است، را بپذیرند. با این حال، بیش از نیمی از روانشناسان (۵۴٪) گفتند با برخی از مراجعانشان که از چت‌بات‌ها استفاده می‌کنند احساس راحتی دارند. این ممکن است به افزایش دسترسی به محصولاتی نسبت داده شود که بر اساس پژوهش‌ها و تخصص روانشناسی برای بهبود رفاه طراحی شده‌اند. به‌ویژه زمانی که همراه با یک روانشناس دارای مجوز استفاده شوند، این محصولات ممکن است به بیماران کمک کنند تمرین‌های درمانی را انجام دهند یا دیدگاه‌های جدیدی را بررسی کنند.

_ چگونه به‌طور انتقادی به توصیه‌های هوش مصنوعی فکر کنیم؛

* توصیه‌های هوش مصنوعی را بدون بررسی نپذیرید. بسیاری از چت‌بات‌ها با هدف سلامت یا مراقبت درمانی ساخته یا آزمایش نشده‌اند.

_ آشنایی با هوش مصنوعی، برداشت‌های روانشناسان را شکل می‌دهد.

در میان روانشناسان، اقلیتی از ابزارهای هوش مصنوعی در زندگی حرفه‌ای و شخصی خود استفاده کرده‌اند، که ممکن است توضیح دهد، چرا تنها یک‌ چهارم روانشناسان (۲۶٪) خود را در حد بسیار یا کاملاً آگاه از هوش مصنوعی می‌دانند. تقریباً یک‌ چهارم روانشناسان (۲۴٪) حداقل هفته‌ای یک‌ بار از هوش مصنوعی در کار استفاده می‌کنند، اگرچه درصد کمی بیشتر (۳۲٪) حداقل هفته‌ای یک‌ بار در زندگی شخصی خود از آن استفاده می‌کنند. روانشناسانی که به‌طور مکرر در زندگی شخصی و حرفه‌ای خود از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، معمولاً دیدگاه مثبت‌تری نسبت به استفاده از هوش مصنوعی در عمل روانشناسی دارند. تقریباً نیمی از روانشناسان (۴۷٪) گفتند که هوش مصنوعی احتمالاً باعث مؤثرتر شدن متخصصان سلامت روان در درمان بیماران خواهد شد و ۴۰٪ خوش‌بین بودند که چت‌بات‌ها بتوانند زمانی که یک متخصص سلامت روان در دسترس نیست به مراجعان کمک کنند. برای روانشناسانی که حداقل ماهانه در کار از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، این درصدها به ترتیب به ۷۹٪ و ۵۹٪ افزایش می‌یابد. هنوز میان روانشناسان درباره تأثیر هوش مصنوعی بر روانشناسی تردیدهایی وجود دارد. در حالی که ۵۰٪ روانشناسان حداقل چند بار در کار از هوش مصنوعی استفاده کرده‌اند—برای نوشتن ایمیل‌ها یا یادداشت‌های بالینی و سایر وظایف—به نظر می‌رسد نسبت به توانایی چت‌بات‌ها در مدیریت روابط حساس مراجعان اعتماد کمتری دارند. بیش از چهار نفر از هر پنج روانشناس (۸۵٪) گفتند نگران هستند چت‌بات‌ها خود را به‌جای درمانگران دارای مجوز جا بزنند. روانشناسان در مراحل ابتدایی حرفه (کسانی که مدرک دکتری خود را در ۱۰ سال اخیر دریافت کرده‌اند) کمتر از روانشناسان در مراحل پیشرفته حرفه‌ای باور دارند که هوش مصنوعی می‌تواند به‌ طور ایمن و مؤثر در محیط بالینی استفاده شود. با در نظر گرفتن این واقعیت که کمتر از یک‌ چهارم روانشناسان (۲۴٪) معتقد بودند بیماران روزی چت‌بات‌های درمانی را به متخصصان انسانی ترجیح خواهند داد، این موضوع نشان می‌دهد که روانشناسان عموماً مطمئن هستند رابطه انسانی میان متخصصان سلامت روان و بیمارانشان مزایایی دارد که هوش مصنوعی هنوز قادر به بازتولید آن نیست.

_ راهنمای APA برای یافتن حمایت ایمن از طریق هوش مصنوعی؛

* برای افرادی که در حال حاضر با یک متخصص سلامت روان دارای مجوز کار می‌کنند، هوش مصنوعی می‌تواند برای سازمان‌دهی افکار، تولید ایده‌ها و تحریک بازاندیشی مفید باشد. با این حال، هوش مصنوعی جایگزین ایمن یا مؤثری برای مراقبت از یک متخصص آموزش‌دیده نیست، به‌ویژه در زمینه نیازهای سلامت روان. راهنمای APA برای استفاده آگاهانه و ایمن از توصیه‌های تولیدشده توسط هوش مصنوعی، پیشنهادهای مبتنی بر شواهد درباره استفاده‌های مناسب و نامناسب از هوش مصنوعی برای مسائل سلامت روان، هیجانی و رفتاری ارائه می‌دهد.

* هوش مصنوعی نباید تنها منبع شما برای کاهش علائم سلامت روان باشد. در صورت امکان، درباره نیازهای سلامت روان خود با یک متخصص مشورت کنید. به جای استفاده از هوش مصنوعی برای تکمیل مراقبت حرفه‌ای، با یک دوست یا عضو خانواده مورد اعتماد در ارتباط باشید.

* هر اطلاعات سلامت روان یا پزشکی دریافت‌شده از هوش مصنوعی را با یک متخصص سلامت بررسی کنید. هوش مصنوعی ممکن است لحن مطمئن یا حمایتی داشته باشد و حتی به منابع معتبر اشاره کند، اما همچنان می‌تواند اشتباه باشد یا اطلاعات مهمی را نادیده بگیرد.

* هوش مصنوعی ابزار دقیقی برای تشخیص شرایط سلامت روان یا پزشکی نیست. هوش مصنوعی ممکن است مشکلات و دشواری‌ های معمول را با علائم اختلالات روانی اشتباه بگیرد و تشخیص‌ها یا پیشنهادهای درمانی گمراه‌کننده یا نادرست ارائه دهد.

* هوش مصنوعی می‌تواند به شما کمک کند قبل از ملاقات با متخصص سلامت روان، سؤال‌هایی آماده کنید یا افکارتان را سازمان‌دهی کنید. توجه داشته باشید که اطلاعاتی که با هوش مصنوعی به اشتراک می‌گذارید محرمانه نیست، از جمله نتایج آزمون‌ها و سایر اطلاعات مرتبط با سلامت.

* اگر از هوش مصنوعی برای حمایت استفاده می‌کنید، با متخصص سلامت روان یا تیم درمانی خود صادق باشید تا مطمئن شوند آنچه یاد می‌گیرید با اهداف درمانی شما همسو است.

* به یاد داشته باشید: احساس بهتر شدن همیشه به معنای بهتر شدن واقعی نیست. هوش مصنوعی طوری طراحی شده است که پاسخ‌هایی ارائه دهد که در لحظه احساس تأیید یا آرامش ایجاد کند. این لزوماً به معنای درست، ایمن یا مفید بودن آن برای سلامت بلندمدت شما نیست.

ژوئن ۲۰۲۶، انجمن روانشناسی آمریکا، APA