طرح ادیسه (Odyssey Plan): روش طراحی پنج‌ ساله زندگی در دانشگاه استنفورد

طرح ادیسه (Odyssey Plan): روش طراحی پنج‌ ساله زندگی در دانشگاه استنفورد
طرح ادیسه (Odyssey Plan): روش طراحی پنج‌ ساله زندگی در دانشگاه استنفورد
ساخته شده توسط سایت روان داد‌؛ حامی روان‌ و داد
دکتر بِهجت محمدنژادی - وکیل پایه یک دادگستری، دکتری روانشناسی بالینی
برنامه‌ ریزی برای زندگی و آینده در دنیای امروز مخصوصا در شرایط سخت و مبهم کشور ما، با پیچیدگی‌های متعدد و عدم قطعیت بالا، نیاز به رویکردهایی فراتر از مدل‌های خطی و سنتی دارد. Odyssey Plan، بخشی از چارچوب آموزشی Designing Your Life در Stanford Life Design Lab، یک متد طراحی‌ محور برای بازاندیشی در مورد آینده و کاهش آشفتگیِ تصمیم‌گیری ارائه می‌کند. این مقاله، با استناد به منابع رسمی دانشگاه استنفورد و اسناد منتشرشده مرتبط با این متد، ساختار، مبانی نظری و کاربردهای عملی طرح ادیسه را تشریح می‌کند. طرح ادیسه به‌ عنوان تمرینی کاربردی، افراد را به طراحی چند نسخه احتمالی از آینده شان تشویق می‌کند تا بتوانند گزینه‌ها و مسیرهای پیشِ‌ رو را بهتر تجسم، درک و ارزیابی کنند.

_ در این سه سوال، غرق شوید؛


۱_ اگر زندگی اکنون شما بدون هیچ تغییرِ چشمگیر و خاصی در  آینده نیز همین گونه ادامه یابد، زندگی تان چگونه خواهد بود؟

۲_ اگر ادامه زندگی اکنون شما با شرایط حاضر دیگر ممکن نبود یا
هر آنچه داشته و ساخته اید، ناگهان دگرگون و یا ناپدید شود، زندگی خود را دوباره چگونه شروع خواهید کرد؟

۳_ اگر محدودیت های مالی، اجتماعی، خانوادگی یا فرهنگی و ... مانع شما نشود، زندگی خود را چگونه ادامه می داید و چه می کنید؟


_ چارچوب نظری طرح ادیسه؛

 _ مبانی طراحی

متد Designing Your Life بر پایه Design Thinking توسعه یافته است. این رویکرد به جای تمرکز صرف بر تحلیل منطقی، بر ایده‌ پردازی خلاقانه، نمونه‌سازی (prototype) و بازخورد گرفتن از محیط تمرکز دارد. طرح ادیسه، جهت کمک به افراد برای کاوش گزینه‌های مختلف زندگی و طراحی مسیرهای ممکن برای آینده ای  بهتر و توسعه یافته است. این رویکرد بر جایگزینی برنامه‌ریزی خطی با تفکر طراحی (Design Thinking) تأکید می‌کند تا افراد بتوانند چند مسیر ارزشمند و قابل اجرا برای ۵ سال آینده زندگی خود را تجسم، تصور و ارزیابی کنند.


_ مفهوم طرح ادیسه

طرح ادیسه تمرینی است برای توسعه سه تصویر متفاوت از آینده ی پنج‌ ساله فرد و به‌ عنوان راهی برای افزایش انعطاف‌پذیری شناختی و کاهش وابستگی روانی به یک مسیر واحد کاربردی دارد. این روش، تمرینی است تا شرکت‌کنندگان بتوانند سه سناریوی پنج‌ساله ی متفاوت طراحی کنند که هر کدام نمایانگر «یک نسخه ممکن از زندگی آینده» باشد. هدف این است که فرد نه تنها یک مسیر قابل‌ پیش‌بینی، بلکه گزینه‌های واقعی و متفاوت برای آینده‌اش ایجاد کند. این روش کمک می کند، وابستگی به یک مسیر واحد کاهش یابدو چشم‌اندازهای مختلف و خلاقانه دیده شودو تصمیم‌گیری و انتخاب مسیر از حالت خطی به حالت آزمایشی تغییر کند.


_ ساختار گام‌ به‌ گام طرح ادیسه؛ 

در چارچوب رسمی ارائه‌شده توسط Stanford Life Design Lab، این تمرین شامل مراحل زیر است:


_ تعریف سه سناریوی پنج‌ساله

سه نسخه از آینده توسط فرد باید طراحی شود:

_ سناریوی اول؛ مسیر کنونی
این سناریو بر پایه ادامه وضعیت موجود طراحی می‌شود. ساختار این بخش شامل توصیف وضعیت شغلی، روابط، سبک زندگی و اهداف پنج‌ساله در صورت ثبات و تداوم، در طول پنج سال آینده است.

_ سناریوی دوم؛ مسیر جایگزین

در این سناریو فرد باید مسیری متفاوت، اما قابل دستیابی را فرض کند؛ مسیری که در صورت از بین رفتن و دگرگون شدن  مسیر نخست محتمل و قابل اجرا باشد.

_ سناریوی سوم؛ مسیر بدون محدودیت

این سناریو به شکل منحصر به فردی به طراحی آینده می پردازد. با این تفکر و خیال که هیچ محدودیت مالی، اجتماعی یا فرهنگی نباشد. هدف این بخش ایجاد فرصت برای تفکر خلاق و اکتشاف انگیزه‌های عمیق و پنهانی است.


_ اصولِ نگارش سناریوها


در طراحی این سناریوها پیشنهاد شده است که هر سناریو یک عنوان کوتاه توصیفی داشته باشد.شامل جزئیات مراحل زندگی در پنج سال آینده باشد. عناصر کلیدی مانند شغل، روابط، سبک زندگی و دستاوردهای مورد انتظار را بازتاب دهد.


_ ارزیابی سناریوها

پس از تدوین سناریوها، هر یک از مسیرها باید بر اساس معیارهای مشخصی ارزیابی شود. این معیارها عبارت‌اند از:

* میزان منابع مورد نیاز
*میزان اشتیاق درونی برای فرد
*سطح اطمینان از موفقیت
*سنخیت مسیر با ارزش‌ها و اهداف شخصی

هدف از این ارزیابی، کمک به تصمیم‌گیری آگاهانه در انتخاب مسیر یا ادغام عناصر ارزشمند برای هر سناریو است.


پس برای هر سناریو، باید یک جدول زمانی پنج‌ساله رسم کنید که مهم‌ترین رویدادها، اهداف و مراحل کلیدی زندگی در آن دیده شود. اطلاعات این جدول می‌تواند شامل موارد مهمی چون،
موفقیت‌های حرفه‌ای
رویدادهای شخصی
تجربه‌های یادگیری
فعالیت‌های مهم زندگی یا
هر عنصر دیگری که برای شما مهم است، باشد.

برای هر سناریو باید یک عنوان کوتاه چند کلمه‌ای طراحی کنید. این عنوان باید به‌خوبی «جوهر و موضوع اصلی» سناریو را نشان دهد.

برای هر سناریوی پنج‌ساله، باید ۲ تا ۳ سوال کلیدی تعیین کنید. این سوالات باید کنجکاوی شما درباره زندگی بر اساس آن سناریو را نشان دهند، نه سؤالات ساده درباره جزئیات اجرایی. هدف این است که سناریو برای شما مسائل و فرضیه‌هایی برای آزمون ذهنی و عملی ایجاد کند.

در گام بعدی، هر سناریو باید بر اساس چهار شاخص مهم ارزیابی شود. این بخش یکی از کلیدی‌ترین ابعاد تمرین است و به شما کمک می‌کند نسبت به گزینه‌ها نگاه واقع‌ بینانه‌تری پیدا کنید:


* آیا زمان، پول، مهارت و ارتباطات لازم برای اجرای این سناریو را دارید؟

*چقدر این برنامه برای شما و زندگی تان رضایت‌ بخش و ارزشمند است؟

*چقدر مطمئن هستید که می‌توانید این مسیر را عملی کنید؟

*آیا این سناریو با ارزش‌ها، باورها و دیدگاه شما درباره ی زندگی هم‌ سو و هماهنگ است؟

این چهار معیار به شما کمک می‌کند سناریوها را نه فقط در حد یک آرزو و خیال ببینید، بلکه از نگاه عملی و واقع‌ بینانه تری نسبت به مرحله اول طرح، آنها را دوباره بسنجید. 


_ کارکردهای شناختی و روان‌شناختی طرح ادیسه؛


_کاهش اضطراب تصمیم‌گیری

اجرای این روش کمک می‌کند که فرد حس کند انتخاب اول و در دسترس او تنها راه ممکن نیست و گزینه‌های جایگزین نیز حداقل برای آینده قابل تصور و ارزشمند هستند. این امر به‌طور قابل توجهی اضطراب ناشی از تصمیم‌گیری را کاهش می‌دهد.


_ افزایش آگاهی از ارزش‌های فردی

طراحی چند مسیر مختلف به فرد این فرصت را می‌دهد که ارزش‌ها و اولویت‌ها و علایق واقعی خود را روشن‌تر ببیند و تصمیم‌هایش را بر این مبنا تنظیم کند.


_ نمونه‌سازی (Prototype) و بازخورد؛ 

یکی از اصول اساسی در طرح ادیسه، آزمودن سناریوها از طریق نمونه‌سازی است. به عبارت دیگر، به جای پذیرش
قطعی و محتوم، فرد باید و شاید که با افرادی که در سناریوهای مشابه زندگی می‌کنند گفت‌وگو و مشورت کند. آزمایش‌های کوچکی در مسیرهای انتخاب‌شده انجام داده و سعی در تجربه ی برنامه در زندگی واقعی بکند. بازخورد بگیرد و در صورت نیاز سناریوها را اصلاح نماید.این فرایند باعث می‌شود آینده به‌صورت واقعی‌تر و دست یافتنی‌تر دیده شود.


_ مزایا و محدودیت‌های طرح ادیسه؛ 

_ مزایا

*توسعه ظرفیت تفکر خلاق
*کاهش فشار روانی انتخاب
*تعیین اولویت‌های واقعی و مبتنی بر ارزش
*فراهم کردن دیدگاه‌های مختلف نسبت به آینده

تمرین Odyssey Plan نه یک فرم برنامه‌ریزی ساده، بلکه نوعی تمرین شناختی و تفکر محور است که دارای چندین مزیت مهم است؛ 

*گسترش دامنه تفکر و تجسم: طراحی سه سناریوی متفاوت باعث می‌شود ذهن تنها به یک مسیر وابسته نباشد و گزینه‌های دیگر را نیز ببیند.


*کاهش نگرانی از اشتباه: با دیدن و به ویژه تجربه ی مسیرهای متعدد، ترس از انتخاب یک مسیر غلط کاهش می‌یابد.



*سنجش ارزش‌های درونی: مقایسه سناریوها و معیارهای سنجش (مثل انسجام با ارزش‌ها) به فرد کمک می‌کند ویژگی‌های هویتی واقعی خود را بهتر بشناسد و تصمیم‌هایش را بر اساس آن‌ها شکل دهد.


_ محدودیت‌ها
اجرای سطحی یا بدون تعمق در جزئیات می‌تواند ارزش واقعی روش را کاهش دهد. برای مثال، اگر سناریوها با جزئیات کم یا بدون در نظر گرفتن منابع واقعی نوشته شوند، تحلیل نهایی نیز ناقص خواهد بود.



در مجموع طرح ادیسه، روش مؤثری برای بازاندیشی در مورد آینده، افزایش انعطاف‌ پذیری شناختی و بهبود کیفیت تصمیم‌گیری‌های بلندمدت است. این روش به افراد کمک می‌کند تا آینده را نه به‌صورت روندی ثابت و غیر قابل تغییر، بلکه به‌عنوان مجموعه‌ای از فرضیه‌های قابل آزمون درک کنند. تفکر مبتنی بر این طرح به فرد کمک می‌کند تا چشم‌اندازهای مختلف زندگی خود را به‌گونه‌ای ساختارمند و واقع‌ بینانه توسعه دهد. گزینه‌ها را نه به‌عنوان آرزو بلکه به‌ عنوان فرضیه‌هایی قابل سنجش بپذیرد. تصمیم‌گیری‌های بلند مدت را با معیارهای روشن ارزیابی کند. این رویکرد از مدل‌های سنتی برنامه‌ریزی زندگی فراتر می‌رود زیرا تأکید دارد زندگی قابل طراحی، آزمون و بازبینی است.


منبع مقاله؛ 


https://lifedesignlab.stanford.edu/resources



ثبت نظر